PSİKOLOJİK DANIŞMA BİRİMİ

Psikolojik danışma, rehberlik hizmetlerinin temelini oluşturmaktadır. Bu hizmeti, rehberlik uzmanı (psikolojik danışman) verebilmektedir. Özel bilgi ve yöntem gerektirdiğinden, diğer öğretmenler, psikolojik danışmanlık yapmaya kalkışmamalıdırlar.

Psikolojik danışma aracılığı ile öğrenci, salt kendi kişilik yapısından kaynaklanan sorunlarını çözme ve gereksinimlerini giderme gücünü geliştirmekle kalmamakta; eğitsel ve mesleksel sorunlarını görme ve çözme olanağını da elde etmektedir.

Rehberlik ve psikolojik danışma uzmanı bulunmayan okullarda, psikolojik danışma hizmetleri verilmemektedir.

Bilgi Toplama ve Yayma Birimi

Bu birimin hizmetlerine, bilgi verme hizmetleri de deniyor. Bu birim, gereksinme duydukları konularda öğrencileri aydınlatmak için, önce bilgi toplamakta, sonra da bu bilgileri öğrencilere ulaştırmaktadır.

Bilgi Toplama ve Yayma Hizmetlerinin Kapsamı

Bilgi toplama ve yayma hizmetleri,; eğitsel, mesleksel ve kişisel-toplumsal boyutlarda gerçekleştirilmeye çalışılmaktadır.

Eğitsel bilgi, eğitsel rehberlik içinde azım sanamayacak bir öneme sahiptir. Okuldan, okulun programlarından ve yakın çevreden yararlanmaya hazır olan; çalışmayı isteyip de kolay öğrenme yollarını bilmeyen; üst eğitim kurumlarını tanımama yüzünden, bunların hangisine gitmenin daha uygun olacağını kestiremeyen yetenekli öğrenciler, eğitsel bilgilerden çokça yararlanmaktadırlar.

Meslek bilgisi verme, meslek seçiminde öğrencilerin gerçekçi kararlar vermelerinde, mesleklerle ilgili olarak edinecekleri bilgilerin öğrencilerce kavranmasında oldukça yararı olan bir hizmettir.

Kişisel-toplumsal bilgi verme, örneğin, ergenlik döneminin bedensel, cinsel, duygusal özellikleri, toplumsal beklentileri; toplumda geçerli olan görgü kuralları gibi konularda bilgilenen kişi, bu bilgilerden yoksun kalanlara göre, bu sorunlara daha kolay çözüm bulabilmelerinde etkili olan bir hizmettir. Ancak, bireyin kişilik gelişim ve uyumu konusunda asıl etkili yardım, psikolojik danışma ile sağlanmaktadır.

Bilgi toplama ve yayma hizmetleri ile ayrıca öğrencilere çeşitli konularda var olan bilgi, tutum ve önyargılarını eleştirmelerine yardım edecek bilgilerin iletilmesi de sağlanmalıdır. Bir karar verme durumunda öğrencilere, konuyla ilgili ayrıntılı bilgi edinmenin yararının anlatılması; bilgilerin nerelerden sağlanabileceği konusunda onların aydınlatılması da bu hizmet biriminin görevleri arasında yer almaktadır.

Bilgi Toplama Yolları

Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinde yararlanmak üzere eğitsel ve mesleksel bilgiler toplamak için başlıca yollar:

1. Yayınevleri, kamu kuruluşları, özel kuruluşlar ve endüstri kurumlarının tanıtıcı kitap ve kitapçıklardan yararlanılıyor.

2. Gerekli kitaplar, gazete kesikleri, dergi sayfaları toplanıyor.

3. Burs, kredi, yarışma sınavı ve açık işlerle ilgili duyurular biriktiriliyor.

4. Resmî Gazete, Tebliğler Dergisi, Kalkınma plânı gibi resmî yayın incelenerek; çıkan yasa, yönetmelik, genelge, karar ve yeni düzenlemelere ilişkin yazılar, yararlanılmak üzere ayrılıyor.

5. Çevrede yapılmış olan inceleme sonuçları ve istatistik bilgiler sağlanıyor.

6. Radyo ve televizyondan, ilgili programlar izleniyor ve gerekli notlar alınıyor. Bunların ses ve görüntü kaydı da yapılabiliyor.

7. Okullar, işyerleri ve çevredeki çeşitli kurumlar ziyaret edilerek, bunlara ilişkin bilgiler toplanıyor.

8. Çevredeki ilgili kişilerden bilgi alınıyor.

9. Okul ve kurumlardan mektupla, yazılı belgeler isteniyor.

10. İlgililere; anket, soru listesi, envanter gibi formlar gönderilerek, tanıtıcı bilgiler elde ediliyor.

Toplanan Bilgilerin Düzenlenmesi

Toplanan bilgiler, genellikle eğitsel, mesleksel ve kişisel bilgiler diye sınıflandırılmaktadır. Bu bilgilerden öğrenciler, yöneticiler, öğretmenler, veliler ve rehberlik uzmanları yararlanacağı için, gizli olanların dışındakiler, bu kişilerin gereksinimlerini karşılayacak biçimde de sınıflandırılabilir.

Düzenlenen Bilgilerin Yayılması

Bilgilenmeleri için öğrencileri, bu bilgilerin bulunduğu kitaplığa göndermek; verimli çalışma yollarını, genelgeleri, meslekleri, görgü kurallarını sınıfta, salonlarda onlara anlatmak ya da bunlarla ilgili yazıları okumak, başvurulabilecek yollardan birkaçıdır. Ancak, bunlar, çok etkili yollar değildir. Böyle tek yanlı etkinlikler,öğrencide, çoğu kez usanç yaratmakta; dahası, bu bilgi ve buyruklara karşı, öğrencide ters tepki bile uyandırabilmektedir.

Öğrencilerin, üzerinde enine boyuna inceleme ve çözümleme yaptığı, tartıştığı bilgiler etkili ve kalıcı olmaktadır. Onun için bilgi yaymada; grup tartışması yapma, meslek günleri ve meslek geceleri düzenleme, bireysel ve grupta psikolojik danışma uygulama, film gösterme, bant dinletme, konferans verme, işyerlerine gezi düzenleme, öğrencilere inceleme ve araştırma ödevi verme gibi yollara ağırlık tanınmalıdır.

Okul rehber öğretmeni ve şube rehber öğretmeni, öğrenciye; kendisine ilişkin bilgileri iletirken, herhangi bir etkide bulunmamaya özen gösterdiği gibi, çevresine ilişkin bilgileri iletirken de bir etkide bulunmamaya özen göstermelidir. Kişiye eğitsel ve mesleksel bilgiler verirken de bu tutumu izlemelidir. Mesleksel bilgi vermenin amacı da öğrencinin ne, şu ya da bu mesleğe ilgisini artırmak; ne de eksiltmektir. Amaç, ona, meslekleri nesnel olarak tanıtmaktır.

Bilgi toplama ve yayma hizmetleri, okul rehber öğretmeninin sorumluluğunda yürütülmektedir. Okul rehber öğretmeni bulunmayan okullarda bu hizmet, konuyu benimsemiş şube rehber öğretmenlerince de oldukça ileri düzeyde gerçekleştirilebilmektedir.

Bilgi Toplama ve Yayma Hizmetleriyle Öğrencilere Neler Kazandırılıyor?

Öğrenciler bu yolla şunları ediniyorlar:

1. Zamanı iyi kullanma, verimli çalışma ve tam öğrenme yollarını kavrıyorlar. Bunun sonucunda, kendilerine özgü, verimli bir çalışma ve tam öğrenme biçemi (uslûğu) geliştiriyorlar.

2. Öğrenmenin içsel, yani kişisel ve dışsal, yani toplumsal-ekonomik koşullarını tanıyorlar.

3. Okuma ve öğrenme güçlüklerini ve bunları ortadan kaldırma yollarını öğreniyorlar.

4. Not tutma, not alma ve özet çıkarma tekniklerini kavrıyorlar.

5. Ders ve yardımcı ders kitabı, sözlük, ansiklopedi, atlas gibi kaynaklardan en iyi biçimde yararlanma konusunda bilgilenmiş oluyorlar.

6. Bir konuyu öğrenmede, öğrenilen konuyu pekiştirmede izlenecek etkin yolları tanıyorlar.

7. Doğru, hızlı, anlamlı, sesli ve sessiz okuma becerisi kazanıyorlar. Bunların yardımıyla, her türlü yazılı kaynaktan beklenen sürede ve düzeyde yararlanabiliyorlar.

8. Okul programlarını; programlar arası yatay ve dikey geçiş koşullarını; üst okulları öğreniyorlar.

9. Bireyin kişilik gelişimine, toplumsal kurallara ilişkin bilgiler ediniyor ve bunları kullanıyorlar.

10. Okulun ve çevrenin öğrenim olanaklarından, en iyi biçimde yararlanıyorlar.

11. Okulun ve çevrenin yaşam koşullarına uyum sağlıyorlar.

12. İş ve meslekleri tanıyor, kendilerine uygun iş ve meslek seçme olanağını elde ediyorlar.

Yerleştirme Birimi

Yerleştirme; bilgi toplama ve yayma hizmetlerinin bir uzantısıdır. Yerleştirme hizmetleri, toplanan eğitsel, mesleksel ve kişisel-toplumsal bilgilerin sonuçlarından yararlanılarak yerine getirilmektedir.

Okuldaki yönetici, uzman ve öğretmenlerin işbirliği içinde verecekleri yerleştirme hizmetleri ile şunlar gerçekleştirilmeye çalışılıyor:

1. Öğrencilerin edindikleri eğitsel ve mesleksel bilgilerin ışığında, okul içinde yetenek ve ilgilerine uygun bir programa, bölüme, derslere, eğitsel ve kültürel çalışmalara; bir üst okula; bunlara bağlı olarak da bir mesleğe yerleşmelerine yardımcı olunuyor.

2. Öğrencilerin gerek bir programa ve üst okula; gerekse bir mesleğe yerleşmelerine yardım edilirken, ikinci bir nokta olarak da seçilen mesleğin, bireyin kişisel-toplumsal özelliklerine uygun olması göz önünde tutuluyor. Öğrencinin yapacağı eğitimin ve bunun sonucunda yerleşeceği mesleğin, kendi yetenek ve ilgilerine uygun olmasının yanı sıra bedensel, cinsel, duygusal ve toplumsal özelliklerine de uygun olması gerekiyor.

3. Hem çalışmak, hem de okumak zorunda olan öğrencilere yardım ediliyor. Bu amaçla çevredeki işyerleri ile sıcak ilişkiler kuruluyor.

Öğrencinin bir üst okula ve programa yerleşme kararına temel oluşturacak öneri, okul rehber öğretmeni, şube rehber öğretmeni, ders öğretmeni/öğretmenleri ve varsa okul doktorunun yaptığı çalışma sonuçlarına dayanmalıdır. Bu sonuçlara göre gerekli kararı verecek olanlar ise, öğrenci ile onun velisidir.

İzleme Birimi

İzleme hizmetleriyle şunların gerçekleştirilmesi bekleniyor:

1. Belirli eğitici çalışmalara, okul içi programlara, üst okullara, geçice ve sürekli iş ve mesleklere yönelenlere psikolojik yardım etmiş olanların, bulundukları yeni çevrelerinde nasıl bir uyum ve gelişim gösterdikleri, aralıksız izleniyor.

2. İzleme çalışmaları ile elde edilen bilgilerden yararlanılarak , bu kişilere yapılması gereken yeni rehberlik ve psikolojik yardımların neler olacağı kararlaştırılıyor.

3. İzleme hizmetlerinin sonuçlarının ışığında, okul rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri, yeniden gözden geçiriliyor ve eksik görülen hizmetler geçekleştirilmeye çalışılıyor.

Bu hizmetlerin verilmesi için okulun, öğrencileri değil, öğrencilerin okulu aramaları daha kolay olmaktadır.

Danışma Birimi

Danışma hizmetleri denince; yönetici, öğretmen ve velilerin rehberlik ve psikolojik danışma anlayışlarının daha yeterli düzeye ulaştırılması ve okulun tüm olanaklarının rehberlik ve psikolojik danışma anlayışına uygun olarak kullanılması için verilecek hizmetler anlaşılmaktadır.

Bilindiği gibi, bir okulda rehberlik ve psikolojik danışma anlayışına uygun bir eğitimin gerçekleştirilebilmesi için, yönetici ve öğretmenlerin de rehber öğretmenler gibi, bu anlayışa uygun bir tutum ve davranış göstermeleri gerekmektedir. Okulun maddesel yapısı da, toplumsal-ruhsal dokusu da öğrencilerin en iyi gelişme gösterebilmelerine uygun duruma getirilmelidir. Okulda, herkesten önce okul müdürü, bu ortamı hazırlamanın zorunluluğuna inanmalıdır.

Rehber öğretmenlerin gösterecekleri çaba, böyle bir ortamın yaratılmasında etkili olmaktadır. Rehber öğretmenler, öğretim programlarının, rehberlik ve psikolojik danışma anlayışına uygun bir duruma getirilebilmesi ve yerel programlar geliştirilmesi için, okul yöneticileriyle ilişki kurmalı ve öğretmenlerle binlikte çalışmalar yapmalıdırlar.

Bunlardan başka, okulda yöneltme işlerini yürüten görevliler, öğrencilere ilişkin olarak yapacakları yöneltme önerilerinin daha doğru ve gerçekçi olmalarını sağlamak amacıyla, okul rehber öğretmeninden, yoksa, ilgili kaynaklardan tamamlayıcı bilgiler almalıdırlar.

Okul rehber öğretmeni, okuldaki eğitim-öğretim ortamını, rehberlik ve psikolojik danışma anlayışına uygun bir duruma getirebilmek için şu fırsatları değerlendirmelidir:

1. Sınıfları, öğrenmeye daha elverişli duruma getirmek üzere, öğretmenlere yardımcı olur, yol gösterir.

2. Öğretmen, bir anket uygulamak istediğinde, ona, anketin hazırlanışından, sonuçların yorumlanması ve kullanılması evrelerine değin, her evrede yardım eder.

3. Eğitici kol çalışmalarına katkıda bulunur.

4. Şube rehber öğretmenliği uygulamaları ile ilgilenerek, bu hizmetlerin , rehberlik ve psikolojik danışma ilkelerine uygun bir biçimde yürütülmesine yardımcı olur.

5. Öğrenme ve çalışma güçlükleri, özel sorunları olan öğrencileri tanımak ve bunlara yardımcı olmak isteyen öğretmenlerle birlikte çalışır.

6. Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleriyle araştırma, inceleme ve değerlendirme raporları, istatistiksel bilgi, genel açıklama, bülten gibi belgeler hazırlar, bunları, yönetici ve öğretmenlerle paylaşır.

7. Rehberlik ve psikolojik danışma ile ilgili yazılı kaynakları, yönetici ve öğretmenlerin yararlanması için toplar.

8. Her fırsattan yararlanarak, yönetici ve öğretmenlerle, ortak bir rehberlik ve psikolojik danışma anlayışı oluşturma çabasını sürdürür.

9. Okuldaki her toplantıyı fırsat bilip, bu toplantılarda söz alarak, okulla ilgili çalışmaların, rehberlik ve psikolojik danışma anlayışına uygun yönde sürdürülmesi konusunda eleştiri ve açıklamalar yapar.

10. Tüm çalışmalarını, ortak anlayış, saygı, güven, dürüstlük ve inanca dayandırır.

Okul rehber öğretmeninin, okulda, eğitim-öğretim ortamını rehberlik ve psikolojik danışma anlayışına uygun, sağlıklı bir duruma getirebilmesi için, okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin de biraz da olsa rehberlik ve psikolojik danışma anlayışına sahip ve bu çalışmalara yatkın, inançlı ve dürüst olmaları, okul rehber öğretmenine yardımcı olmaları gerekmektedir.

Bu ve benzeri çalışmalarla, okuldaki toplumsal-ruhsal ortam, gün geçtikçe daha sağlıklı bir nitelik kazanacaktır. Okul rehber öğretmeni bulunmayan okullarda rehberlik ve psikolojik danışma anlayışına uygun, sağlıklı bir okul ve sınıf ortamı oluşturabilmek için, başta okul yöneticileri olmak üzere, tüm öğretmenlerin “rehberlik ve psikolojik danışmanın önem ve gereğine inanarak” kendilerini bu konuda yetiştirme çabası içinde bulunmaları gerekir.

Çevre ve Velilerle İlişki Birimi

Çevre ve velilerle ilişki konusunda rehber öğretmenler, şube rehber öğretmenleri ve okul yöneticilerinin ortak çabası ile şu hizmetler verilebilir:

1. Rehberlik ve psikolojik danışma ile ilgili olarak , çevrede yardım alınabilecek kurum ve kuruluşlar tanınır ve bunlarla yakın ilişkiler kurulur. Ruh ve sinir hastalıkları hastane ve klinikleri, öteki sağlık kuruluşları, yardım alınabilecek kuruluşların başlıcalarıdır.

2. Çevrede bulunan her düzeydeki okulların rehberlik ve psikolojik çalışmaları incelenir; bunların uzmanı ve öteki iş görenleriyle işbirliği yapılır. Bunlarla ortaklaşa araştırma, değerlendirme ve tasarımlar da ele alınabilir.

3. Aile ziyaretlerinden, okul-aile birliği, okul koruma ve yardım derneği gibi kuruluşların toplantılarından yararlanılarak velilere, çocukların gelişim, yetenek, ilgi, başarı ve gereksinimlerine ilişkin bilgi verilir, rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri tanıtılır. Bu yolla, bu hizmetlerin tanınması sağlanır.

4. Yayın organlarında, radyo ve televizyonda yayımlanmak üzere, rehberlik ve psikolojik danışma ile ilgili çeşitli yazılar hazırlanır ve bunların yayımlanmasına çalışılır.

Araştırma ve Değerlendirme Birimi

Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleriyle nelerin, niçin ve nasıl yapıldığının; nelerin, niçin yapılamadığının; nelerin nasıl yapılacağının anlaşılması, bu konuların araştırılmasını gerektirmektedir. Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin , bireyin yetenek, ilgi ve kişilik ile çevresel olanak ve koşullara göre yürütülmesi, bu konularda yeterince araştırma yapmaya bağlıdır. Araştırmalarla elde edilmiş bilgiler, kanıtlar olmadıkça, rehberlik ve psikolojik danışmada nelerin, nasıl gerçekleşeceğine ilişkin tutarlı bir değerlendirme yapılamamaktadır.

Bu nedenle, araştırma ve değerlendirme hizmetlerinin verilebilmesi için, okul rehberlik uzmanının aynı zamanda iyi bir araştırmacı olması gerekmektedir.

Araştırma ve Değerlendirme Konuları

Araştırma ve değerlendirme hizmetleriyle şunlar gerçekleştirilebilir:

1. Öğrencilerin, rehberlik ve psikolojik danışmaya duydukları gereksinim düzeyi araştırılır.

2. Başarı-yetenek karşılaştırılması yapılır; çelişkili sonuçların, öğrenme güçlüklerinin nedenleri araştırılır.

3. Öğrencilerin toplumsal-ruhsal gelişimleri, uyum güçlükleri, yapılan rehberlik ve psikolojik danışma çalışmaları ile oluşturulan davranış değişiklikleri incelenir.

4. Meslek seçimlerinde kullanılan çevresel ölçütler ve bunların dayanakları araştırılır.

5. Rehberlik ve psikolojik danışmada kullanılacak test, anket, envanter, öğrenci kişisel dosyası gibi araçlar geliştirilir ve yararlanmaya sunulur.

6. Sınıf içi ve sınıf dışı rehberlik ve psikolojik danışma çalışmalarının; psikolojik danışma uygulamalarının etkililiği ortaya çıkarılır.

7. Öğrenci, öğretmen, yönetici ve velilerin, rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinden beklentileri ve rehberlik anlayışları, araştırma konusu yapılır.

8. Okulu bitirenlerin ya da okuldan ayrılanların yöneldikleri üst okullar, iş ve meslekler belirlenir.

Bu konulardan, her okul için gerekli görülenler ve araştırma olanağı bulunanlar, o okulda ele alınmalıdır.

Araştırma ve Değerlendirme Plânı

Araştırma ve değerlendirme plânında şu bilgilere yer verilmesi gerekmektedir.

Araştırma konusu, amacı, sorun ve yanıtlanacak sorular saptanmalıdır. Temel kavramlar, ölçütler, bağımlı ve bağımsız değişkenler; bilgi toplama yöntem ve araçları; bilgilerin nasıl çözümleneceği; bulgu ve sonuçların nasıl açıklanacağı; değerlendirmenin nasıl yapılacağı; değerlendirmenin nasıl yapılacağı ve önerilerin nasıl ortaya konulacağı; araştırmanın süresi ve araştırmada görev alacak iş görenler belirlenmelidir.

Bu plân çerçevesinde gerçekleştirilip raporlaştırılan ve değerlendirilen konular; okul yönetici , öğretmen, öğrenci ve velilerince paylaşılabilecek biçimde özetlenmeli, kolay anlaşılmayı sağlayacak şekil, grafik, tablo vb ile deyimlendirilmelidir.

Görüldüğü gibi, araştırma ve değerlendirme hizmetlerinde de asıl sorumluluk, Rehberlik uzmanının omuzlarındadır. Öbür rehberlik ve psikolojik danışma görevlileri, uzmanın yol göstericiliğinde çalışmalara katılmaktadır.

*Okullarımızda uygulanması gereken çeşitli test, anket ve envanter uygulamalarını ve sonuçlarının değerlendirilmesini, rehberlik uzmanının tek başına gerçekleştirmesi mümkün olmadığından, rehberlik uzmanına şube rehber öğretmenlerinin yardımcı olmaları gerekmektedir. Ne var ki bu gibi uygulamalarda, ne yazık ki öğretmenlerimizin çoğu, yaptığı işin önem ve gereğine inanmadığından olsa gerek, uygulamalara isteksiz ve ciddiyetsiz bir biçimde yaklaşmakta, yazılı ya da sözlü olarak verilen talimatlara uymamakta, dolayısıyla yanlış-eksik uygulamalar, gerçeği yansıtmamakta ve belirlenen, arzulanan amaca ulaşılamamaktadır. Öğretmenlerimizin bu tür uygulamalarda çok titiz olması, yapılan uygulamanın amacını kavraması, talimata göre uygulama ve değerlendirme yapması, sonuçları öğrenci toplu dosyasına geçmesi ve sonuçları öğrenciye yansıtması konusunda gereken çalışmayı yapması gerekmektedir. Çünkü, sonuçları öğrenciye yansıtılmamış bir uygulama, zaman ve enerji kaybından, formaliteyi yerine getirmekten başka bir şey değildir. Sonuçları öğrenciye yansıtılmamış bir uygulama, yapılmamış bir uygulama sayılır.