Kurnazlik, geri kalmis toplumlara özgüdür

Almanya’nin genis otobanlarinda yol aliyorduk. Baktim ki otomobiller yavasliyor ve yolun iki yanina diziliyorlar, orta serit bos kaliyor. Ne oldugunu anlamadim ama biz de öyle yaptik. ', 'Beklemeye basladik. Yolun ortasi bombos ama hiç kimse oraya direksiyon kirmiyor. Kuyrukta sakin sakin bekliyor. Biraz sonra durumu ögrendik. Ileride bir kaza olmus, yol tikanmis. Böyle durumlarda Alman sürücüler fermuar ilkesini uygular ve iki yana çekilerek yolu polisler, ambulanslar ve çekiciler için serbest birakirmis. Gerçekten de biraz sonra o bombos yoldan polis arabalari ve ambulanslar neredeyse iki yüz kilometre süratle geçip gitti. Önlerinde hiçbir engel yoktu. Çok geçmeden yol açildi, bütün araçlar hareket ederek gidecegi yere vaktinde ulasti.

Anlattigim; bir toplu zekâ örnegidir. Alman sürücüler bu toplu zekâya sahip olduklari için sorun daha çabuk çözüldü ve daha çabuk hareket ettiler. Oysa hepsi tek tek kurnazlik etmeye çalisip orta seridi kullansaydi, otobanin tikanikligi saatlerce sürerdi ve hepsi zarar görürdü.

Bu örnekte görüldügü gibi durmadan kurnazlik eden bireylerin olusturdugu bir toplum iyi islemez. Çünkü kurnazlik, toplu çikara, toplu zekâya aykiridir. Bireylerin, dönen toplum çarklari içinde birer disli olmayi kabul etmeleri gerekir. Zekâ bunu gerektirir ve çarklar ancak böyle isler.

Bir örnek daha vereyim: Bin kisilik bir sinema salonunda yangin çiktigini düsünün. Sinema müdürü anons ediyor, kimsenin panige kapilmamasini, ilk siradan baslayarak salonun bosaltilacagini, böylece herkesin kurtulacagini söylüyor. Bu plana uyan herkes kurtulur. Ama seyirciler bir an önce kendi canlarini kurtarmak için kapiya atilirlarsa büyük bir tepisme yasanir ve üç bes kisi disinda herkes can verir.

Organize toplumlarla, geri kalmis toplumlarin temel farki buradadir. Geri kalmis toplumlar kurnaz bireylere, ileri toplumlar ise kurnazligi aklina getirmeyen ve kurallara uyan yurttaslara sahiptir. Demokrasi de ancak böyle toplumlarda yürür. Öbür türlüsü; en kurnaz olanin basa geçip kendi menfaatlerini toplum menfaati olarak yutturmasindan ibarettir. Yani bir çesit diktatörlüktür.

Unutmayin ki her zaman sizden daha kurnaz biri çikar....